Badanie urodynamiczne

Badanie urodynamiczne to zestaw pomiarów ciśnień i przepływu moczu opisujących pracę dolnych dróg moczowych w dwóch fazach cyklu mikcyjnego. Faza gromadzenia obejmuje wypełnianie pęcherza moczowego i utrzymanie moczu, faza opróżniania obejmuje skurcz mięśnia wypieracza oraz przepływ przez cewkę moczową. Urodynamika odpowiada na pytanie o czynność narządu, natomiast USG układu moczowego opisuje jego budowę.

Podczas badania urodynamicznego rejestrujemy trzy ciśnienia. Ciśnienie śródpęcherzowe mierzy cienki cewnik umieszczony w pęcherzu moczowym, ciśnienie brzuszne mierzy cewnik wprowadzony do odbytnicy, a ciśnienie wypieracza aparat wylicza jako różnicę obu wartości. Taki rozdział oddziela pracę wypieracza od tłoczni brzusznej. Bez niego wzrost ciśnienia przy kaszlu zostałby błędnie odczytany jako skurcz pęcherza.

Badanie urodynamiczne obejmuje kilka pomiarów wykonywanych podczas jednej wizyty: uroflowmetrię, ocenę zalegania moczu po mikcji, cystometrię wypełnieniową, badanie ciśnieniowo-przepływowe oraz profilometrię cewkową. Zakres pomiarów urolog dobiera do pytania klinicznego, ponieważ nie każdy problem wymaga pełnego protokołu.

Badanie urodynamiczne rozpoczyna się od swobodnego oddania moczu do uroflowmetru, dlatego Pacjent zgłasza się z wypełnionym pęcherzem. Aparat rejestruje objętość mikcji, czas jej trwania oraz maksymalny i średni przepływ. Bezpośrednio po mikcji oceniamy zaleganie moczu, ultrasonograficznie albo przez cewnik.

Do pęcherza moczowego przez cewkę moczową wprowadzamy cewnik dwukanałowy o małej średnicy, drugi cewnik trafia do odbytnicy. Na kroczu umieszczamy elektrody rejestrujące czynność mięśni dna miednicy, a cewkę moczową znieczulamy żelem z lidokainą.

Podczas cystometrii wypełniamy pęcherz moczowy jałowym roztworem soli fizjologicznej ze stałą prędkością. Pacjent zgłasza kolejne progi czucia: pierwsze uczucie wypełnienia, pierwsze parcie oraz silne parcie na mocz. Aparat rejestruje ciśnienie wypieracza, pojemność pęcherza oraz jego podatność. Wykonujemy też próby prowokacyjne, czyli kaszel i próbę Valsalvy, sprawdzając, przy jakim ciśnieniu pojawia się wyciek moczu.

Ostatnia część badania urodynamicznego to faza mikcji z pozostawionymi cewnikami, uzupełniona o profilometrię cewkową. Całość trwa od trzydziestu do sześćdziesięciu minut. Pacjent pozostaje w pozycji siedzącej lub stojącej, ponieważ pomiar odtwarza warunki fizjologiczne. Badanie urodynamiczne wiąże się z dyskomfortem, nie powinno jednak boleć.

Przygotowanie do badania urodynamicznego zaczyna się od potwierdzenia jałowości moczu. Posiew moczu wykonujemy około dwóch tygodni przed terminem, a dodatni wynik wymaga leczenia i powtórzenia oznaczenia. Aktywne zakażenie zniekształca zapis cystometrii i zwiększa ryzyko powikłań po cewnikowaniu, dlatego termin badania urodynamicznego przekładamy.

Na dzień przed badaniem urodynamicznym obowiązuje lekkostrawna dieta oraz picie niegazowanych płynów. Wieczorem opróżniamy odbytnicę, ponieważ zalegający stolec zaburza pomiar ciśnienia brzusznego. Wystarczy czopek glicerynowy, przy braku efektu płytka wlewka doodbytnicza.

W dniu badania urodynamicznego Pacjent spożywa lekki posiłek, ponieważ procedury nie wykonujemy na czczo. Około godziny przed wizytą należy wypić pół litra wody i nie oddawać moczu, aby pierwszy pomiar przepływu odbył się przy wypełnionym pęcherzu. Prosimy zabrać dokumentację oraz listę leków. Preparaty antycholinergiczne, mirabegron, alfa-adrenolityki i diuretyki zmieniają obraz badania urodynamicznego, dlatego decyzję o ich czasowym odstawieniu podejmuje urolog.

Badanie urodynamiczne – dzienniczek mikcji

Dzienniczek mikcji prowadzony przez dwie lub trzy doby uzupełnia badanie urodynamiczne o dane, których nie zastąpi pojedynczy pomiar w gabinecie. Pacjent zapisuje godziny mikcji, objętość porcji moczu, ilość wypijanych płynów oraz epizody gubienia moczu. Zestawienie zapisu z krzywą cystometrii pokazuje, czy pojemność pęcherza uzyskana w gabinecie odpowiada codziennemu funkcjonowaniu układu moczowego Pacjenta.

Badanie urodynamiczne – zalecenia po badaniu

Po badaniu urodynamicznym zalecamy zwiększone przyjmowanie płynów przez pierwszą dobę. Przemijające pieczenie w cewce moczowej oraz śladowa domieszka krwi w moczu ustępują zwykle po kilku godzinach. Gorączka, dreszcze, nasilony ból lub zatrzymanie moczu wymagają pilnego kontaktu z lekarzem.

Badanie urodynamiczne dostarcza danych liczbowych tam, gdzie wywiad i badanie fizykalne pozostawiają wątpliwości. Pacjent z parciami naglącymi i Pacjent z przeszkodą podpęcherzową opisują dolegliwości podobnymi słowami.

Uroflowmetria a pełne badanie urodynamiczne

Uroflowmetria stanowi nieinwazyjną, przesiewową część diagnostyki i w wielu sytuacjach wystarcza do podjęcia decyzji terapeutycznej. Mężczyzna z typowymi objawami łagodnego rozrostu stercza, prawidłowym zaleganiem po mikcji i charakterystyczną krzywą przepływu rozpoczyna leczenie farmakologiczne bez części inwazyjnej. Pełne badanie urodynamiczne wprowadzamy wtedy, gdy obraz kliniczny odbiega od schematu, leczenie zachowawcze zawodzi albo planujemy zabieg.

Badanie urodynamiczne – cystometria i faza ciśnieniowo-przepływowa

Cystometria opisuje zachowanie pęcherza moczowego podczas napełniania: pojemność, podatność ścian, progi czucia oraz obecność mimowolnych skurczów wypieracza. Nadreaktywność wypieracza ujawnia się jako wzrost ciśnienia w fazie gromadzenia i tłumaczy parcia naglące oporne na farmakoterapię.

Faza ciśnieniowo-przepływowa zestawia ciśnienie wypieracza z jednoczesnym przepływem moczu przez cewkę moczową. Wysokie ciśnienie i niski przepływ wskazują na przeszkodę podpęcherzową, niskie ciśnienie i niski przepływ przemawiają za osłabionym skurczem wypieracza. Ten sam obniżony przepływ ma dwie różne przyczyny, a odróżnia je wyłącznie badanie urodynamiczne. Rozstrzygnięcie zmienia postępowanie, ponieważ zabieg odbarczający pomaga przy przeszkodzie i zawodzi przy niewydolnym wypieraczu.

Badanie urodynamiczne – profilometria cewkowa

Profilometria cewkowa mierzy rozkład ciśnień na długości cewki moczowej oraz jej długość czynnościową. Pomiar opisuje wydolność aparatu zwieraczowego i uzupełnia ocenę wysiłkowego nietrzymania moczu. Podczas prób prowokacyjnych wyznaczamy ciśnienie wycieku. Niska wartość wskazuje na niewydolność zwieracza i wpływa na wybór techniki operacyjnej.

Badanie urodynamiczne – interpretacja wyniku

Wynik badania urodynamicznego interpretujemy razem z wywiadem, dzienniczkiem mikcji i obrazem USG, nigdy w oderwaniu od nich. Zapis obarczają artefakty: kaszel przenoszący ciśnienie, przemieszczenie cewnika doodbytniczego albo napięcie Pacjenta. Pojedyncze badanie urodynamiczne opisuje jeden dzień pracy pęcherza, dlatego przy rozbieżności z obrazem klinicznym urolog rozważa powtórzenie pomiaru.

Badanie urodynamiczne – dla kogo?

Badanie urodynamiczne kierujemy do Pacjentów, u których objawy ze strony dolnych dróg moczowych utrzymują się mimo leczenia albo poprzedzają planowany zabieg. Największą grupę stanowią kobiety z nietrzymaniem moczu o niejednoznacznym charakterze oraz mężczyźni z zaburzeniami opróżniania pęcherza moczowego.

• Kobiety z wysiłkowym nietrzymaniem moczu kwalifikowane do zabiegu taśmowego TVT lub TOT.
• Kobiety z mieszaną postacią nietrzymania moczu, u których składowa wysiłkowa i nagląca wymagają rozdzielenia.
• Mężczyźni z objawami przeszkody podpęcherzowej przed kwalifikacją do elektroresekcji prostaty albo enukleacji laserowej.
• Mężczyźni z nietrzymaniem moczu po prostatektomii radykalnej.
• Pacjenci ze stwardnieniem rozsianym, po urazie rdzenia kręgowego oraz po udarze mózgu.
• Pacjenci z pęcherzem nadreaktywnym przed podaniem toksyny botulinowej do ściany pęcherza moczowego.

Badanie urodynamiczne odgrywa szczególną rolę u osób z pęcherzem neurogennym. Celem pozostaje w tej grupie ochrona nerek, ponieważ wysokie ciśnienie wypieracza prowadzi do refluksu i wodonercza, zanim pojawią się dolegliwości.

Badanie urodynamiczne – wskazania

Wskazania do badania urodynamicznego obejmują sytuacje, w których wynik zmienia decyzję terapeutyczną. Europejskie Towarzystwo Urologiczne zaleca diagnostykę czynnościową przed leczeniem inwazyjnym oraz przy rozbieżności między zgłaszanymi objawami a wynikami badań podstawowych.

• Nietrzymanie moczu wymagające rozróżnienia postaci wysiłkowej, naglącej i mieszanej.
• Kwalifikacja do operacyjnego leczenia nietrzymania moczu oraz ocena nawrotu po wcześniejszym zabiegu.
• Parcia naglące i częstomocz oporne na leczenie farmakologiczne.
• Podejrzenie przeszkody podpęcherzowej przy niejednoznacznej uroflowmetrii.
• Utrzymujące się zaleganie moczu po mikcji oraz epizody zatrzymania moczu.
• Zaburzenia mikcji o podłożu neurologicznym oraz okresowa kontrola w tej grupie.

Wskazaniem do badania urodynamicznego pozostaje również sytuacja odwrotna. Pacjent z nasilonymi dolegliwościami przy prawidłowych wynikach USG i badań laboratoryjnych zyskuje wyjaśnienie problemu dopiero po pomiarze czynnościowym.

Badanie urodynamiczne – przeciwwskazania

Przeciwwskazaniem bezwzględnym do badania urodynamicznego pozostaje aktywne zakażenie układu moczowego. Cewnikowanie grozi wtedy przeniesieniem zakażenia do górnych dróg moczowych, a stan zapalny błony śluzowej zmienia progi czucia i zniekształca zapis cystometrii. Termin badania urodynamicznego wyznaczamy po leczeniu i uzyskaniu jałowego posiewu moczu.

Pozostałe przeciwwskazania do badania urodynamicznego mają charakter względny i najczęściej oznaczają przesunięcie terminu.

• Miesiączka oraz kilka dni po jej zakończeniu.
• Świeży zabieg endoskopowy cewki moczowej lub pęcherza moczowego.
• Zwężenie cewki moczowej uniemożliwiające bezpieczne wprowadzenie cewnika pomiarowego.
• Ciąża, przy której o zasadności pomiaru decyduje urolog.
• Brak współpracy ze strony Pacjenta, uniemożliwiający zgłaszanie progów czucia.

Każde przeciwwskazanie omawiamy podczas konsultacji urologicznej poprzedzającej badanie urodynamiczne. Urolog ocenia stan miejscowy, weryfikuje wyniki badania moczu oraz ustala zakres pomiarów.

Badanie urodynamiczne we Wrocławiu – Centrum Medyczne T&T Medical

Badanie urodynamiczne we Wrocławiu wykonujemy w Centrum Medycznym T&T Medical przy ul. Turniejowej 7 na Krzykach, w gabinecie diagnostyczno-zabiegowym poradni urologicznej. Koszt badania urodynamicznego wynosi 1200 zł, a procedura odbywa się ambulatoryjnie.

Diagnostykę prowadzą urolodzy naszego zespołu, kwalifikujący Pacjentów do leczenia zabiegowego. Badanie urodynamiczne poprzedza konsultacja urologiczna. Na miejscu wykonujemy USG układu moczowego, posiew moczu oraz cystografię mikcyjną w pracowni RTG.

Wynik badania urodynamicznego prowadzi wprost do dalszego postępowania.

Diagnostyka czynnościowa, konsultacja, badania obrazowe oraz leczenie zabiegowe w trybie jednego dnia odbywają się u nas pod opieką jednego zespołu, bez przenoszenia dokumentacji między placówkami. Na badanie urodynamiczne we Wrocławiu zapisują się Państwo telefonicznie w rejestracji albo przez formularz kontaktowy. Przekazujemy wtedy zalecenia dotyczące przygotowania.